• Haver Olympic 12x4
  • Haver Ebelsheerd 2018

Beknopte geschiedenis van haver in bier
door Freek Ruis

In de Lage Landen en wijde omtrek was haver de graansoort bij uitstek om bier mee te brouwen. Uit schaarse Latijnse bronnen uit de Vikingtijd blijkt het gebruik van haver en spelt voor bier. Uit de Domesday Survey (1086) blijkt het gebruik van voornamelijk haver voor bier in Engeland. Het Rotbier (Bremen, Hamburg, Wismar) uit de Hanzetijd werd eveneens met voornamelijk gemoute haver gemaakt, met bijmenging van een klein deel tarwe. Die biersoort vormde de basis voor het 'hoppenbier' dat in steden als Gouda, Delft en Haarlem op grote schaal voor de export werd gebrouwen.

tarwe haver mout 1501
thien achtendeelen tarwemouts ende zesendertich achtendeele haverenmouts

Kuitbier
Een latere biersoort werd nog altijd voor ongeveer de helft met haver gebrouwen. In de Batavia Illustrata (1685) lezen we; 'want het Goudse bier (kuitbier) plach in sodanige achtinge te zyn, dat in Vlaanderen noch in Zeland geen ander bier wierd gedronken, als de gene Dergoude wierd gebrouwen, het welk men Goudse keyte nomde'.

Brouwhaver
De eeuwenlange voorkeur voor haver zien we in de 18e eeuw terug in beursberichten en andere vermeldingen; een soort 'dikke brouwhaver'. Engelse zaadcatalogie spreken van 'Dutch Brewing Oats' en Lacambre beschrijft in zijn standaardwerk over bier (1851) zelfs het hectolitergewicht; 'mais les avoines de bonne qualité dites Avoines de brasseur pèsent de 49 à 51 kilog. l'hectolitre'.

Peter R. Priester schrijft in een uitgave van het Nederlands Agronomisch-Historisch Instituut (1991) het volgende:
'Hoewel haver na bijna elk gewas kon worden geteeld en ook op vrijwel alle grondsoorten voorkwam, was de soort haver die men verbouwde wél afhankelijk van de grondsoort en plaats van de vruchtopvolging. Zo vereiste de dikke haver of brouwhaver een krachtige bodem en werd ze om die reden voornamelijk op kleigronden verbouwd, als eerste gewas in de vruchtopvolging na grasland of klaver. Brouwhaver werd vooral veel in het Oldambt verbouwd'.

brouwhaver 1910
Eén van de laatste vermeldingen van brouwhaver (1910).

Unieke eigenschappen
Gemoute haver heeft in bier een aantal onderscheidende eigenschappen. Door de grote hoeveelheid kaf ontstaat een betere natuurlijke filtering, de smaak is anders en frisser dan die van gerst. Qua economie, opbrengst, rendement gaat er echter niets boven gerst, en dat is vermoedelijk de oorzaak dat uiteindelijk de brouwhaver volledig is verdwenen.

graanrepubliek black