• Spelt Ebelsheerd 12 4 2018

Beknopte geschiedenis van speltbier in de Lage Landen
door Freek Ruis

Spelt speelde een heel bijzondere rol in het bier van vroeger. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een heel oud (10e eeuw) stukje boekhouding over het beheer van een zogenaamd domein; villa Salra Sancta Gaugerici mansum dom(inicatum). Daaruit mag je opmaken dat gehopt bier (humilonem) werd gebrouwen met spelt en haver (spelta & avena).

Veel later is er nog steeds bier gebrouwen met spelt dat uitgroeit tot een waar fenomeen. Rond begin 17e eeuw komen er steeds meer vermeldingen van het bier uit het Land van Luik of van Luiks bier. In 1633 wordt in Maastricht officieel toegestaan 'te doen het brouwersampt opden thoon van Luyker bier'; er mag een biersoort gebrouwen worden gelijk aan het Luikse bier.

Luiks bier wordt een gerenommeerde bierstijl op erg veel plaatsen in de Nederlanden gebrouwen. Het duikt op in de voorraad-administratie van de VOC en in de Generale missiven aan de heeren zeventien der Verenigde Oostindische Compagnie. De prijs van dit speltbier is flink hoger tot bijna het dubbele van andere houdbare export biersoorten (zie VOC gegevens hieronder*).

Nog maar relatief kort weten we tot in detail hoe het werd gebrouwen door de vondst van een aantekeningenboekje uit de late 17e eeuw door historicus Leen Alberts. Daaruit bleek met name dat het bier werd gebrouwen op basis van speltmout. Een groot verschil met de praktijk van vandaag waar feitelijk elk bier is gebaseerd op gerstemout.

Luiks bier 1690Dordrecht late 17e eeuw: Luiks bier

*
Bookkeeper-General Batavia / Boekhouder-Generaal Batavia
het goederenvervoer van de VOC in the achttiende eeuw

Number: 15273
Bookyear: 1706/1707
Folio: 13
Ship name: Concordia
Departure place and region: Zeeland, Republiek
Arrival place and region: Batavia
Currency: Indian guilders

60 vat Mom bier ƒ 1.854,- = ƒ 30,90 per vat
54 vat Domburger bier ƒ 1.334,- = ƒ 24,70 per vat
48 vat Luiks bier ƒ 1.830,- = ƒ 38,- per vat
29 vat Zerbster bier ƒ 657,- = ƒ 22,65 per vat
24 vat St. Laurens bier ƒ 594,- = ƒ 24,75 per vat

graanrepubliek black