• Tarwe 12x4
  • Tarwe Detail 12x4

Tarwe
Tarwe is naast rijst en mais één van de voornaamste voedingsgewassen van de wereldbevolking. Gewone tarwerassen worden ingedeeld naar groeiseizoen; zomer of wintertarwe. Ook worden ze wel verdeeld in hard en zacht. Van de harde tarwe (durum) worden met name couscous, bulgur, noedels en pasta's gemaakt. Zachte tarwe wordt gebruikt als baktarwe en als veevoer.

Geschiedenis
In Nederland werden in de tweede helft 19e eeuw de twee landrassen Zeeuwse en Gelderse tarwe (of Gelderse rode) veel geteeld. Daarna kwamen de Engelse rassen Essex en Squarehead (Rode Dikkop). Deze Engelse rassen werden gekruist met de eerder genoemde landrassen en daaruit is het belangrijke ras Wilhelmina ontstaan, dat tot ongeveer de tweede wereldoorlog werd geteelt. Daarnaast waren er in mindere mate andere rassen als Juliana, Witte Dikkop, Imperiaal en Miljoen.

Opbrengst
De voorgenoemde rassen hadden allemaal nog lange halmen. Later zijn er rassen met veel kortere halmen gekomen die ook meer bemesting konden verdragen. Door deze veredeling is de opbrengst per hectare sterk gestegen. Rond 1920 was de opbrengst nog 2700 kg per ha, circa 1950 nog ongeveer 3600 en rond 2000 6500 kg met uitschieters van 10 ton per hectare.

brood samenstelling 1435
Samenstelling van het brood in Utrecht, 1435

Bier & brood

Tarwe werd vanouds gebruikt om brood van te bakken en in mindere mate voor bier. Daarnaast was rogge een belangrijk graan voor brood en zoals we in de illustratie hierboven kunnen zien (in mindere mate) ook gerst. Er werd vanuit het stadsbestuur streng toegezien op de bereiding en diverse randvoorwaarden zoals het gewicht. Een deel van het toezicht lag bij de molenaar die zowel voor de bakkers als de brouwers werkte.
In de late middeleeuwen werd bierbrouwen een aantal eeuwen de belangrijkste industrie van de Lage Landen. Dat bier werd voornamelijk met gemoute haver gemaakt maar er werd ook altijd een deel tarwe gebruikt. De voorschriften daarover kwamen tot stand tussen het stadsbestuur en de gilden die er mee te maken hadden; de molenaars, de bakkers en de brouwers.

ryding hoppenbier 1404
Utrechts voorschift voor hoppenbier uit 1404

Voorschriften
Als voorbeeld hebben we een tekst van het stadsbestuur van Utrecht uit circa 1404. We zien daar dat voornamelijk haver werd gebruikt voor het hoppenbier en een veel kleiner deel tarwe. Het deel tarwe was echter groter dan op het eerste gezicht lijkt. De hoeveelheden worden namelijk gegeven in inhoudsmaten en in één inhoudsmaat gaat bijna het dubbele gewicht aan tarwe ten opzicht van haver. We moeten dus goed kijken naar het hectolitergewicht van het graan om de hoeveelheden en verhoudingen goed te begrijpen.

Karakter
Eerst werd haver met tarwe gebruikt voor het hoppenbier en later werd een deel van de haver vervangen door gerst bij het kuitbier. Aanvankelijk werd dus geen gerst gebruikt voor het brouwen terwijl vandaag gerst veruit het meest gebruikte graan is voor bier. Daarmee hadden die oude biersoorten een ander karakter dan het huidige bier.

graanrepubliek black